مقاله علمی با منبع : بررسی فقهی حقوقی کنوانسیون ژنو (مصوب ۱۹۴۹) در ارتباط با حقوق اسیر جنگی …

در آخر بایستی گفت؛ مصادیقی را که تحت عنوان تأمین جانی آوردیم ، مقررات ژنو اشاره ای به آن نشده است و لکن در دیگر قوانین حقوق بین المللی از آن نهی شده است . در اسلام نیز این امور مطلقاً نهی شده اند چه در باب اسیر و چه غیر اسیر.
۴٫۲٫۴- حق حمایت از اسرا
از آنجا که افراد ممکن است رفتار سوء و مغرضانه ای با اسیر داشته باشند، دولت بازداشت کننده بایستی از اسیران جنگی در قبال نیروهای نظامی خود حمایت کند . لذا باید در نظر داشت که ؛ اسیران جنگی در اختیار دولت بازداشت کننده می باشند نه در اختیار اشخاص یا نیروهایی که آن ها را اسیر کرده اند. قطع نظر از مسئولیّت های شخصی که ممکن است موجود باشد، دولت بازداشت کننده مسئول معامله ای است که با اسیران مزبور می شود[۲۹۲]. همچنین دولت بازداشت کننده نمی تواند اسیران جنگی را به دولت دیگری انتقال دهد، مگر آن که دولت عضو قرارداد باشد. آن هم پس از آن که مطمئن شود که دولت مزبور مایل و قادر به اجرای قرارداد است. وقتی که اسیران بدین طریق انتقال یابند، مسئولیّت اجرای قرارداد در تمام مدتی که اسیران سپرده به دولت مزبورند به عهده آن دولت خواهد بود. معهذا در صورتیکه دولت مزبور از تعهد خود در اجرای مقررات قرارداد در هر قسمت مهم آن تخلف کند، دولتی که اسیران جنگی را انتقال داده باید با وصول اخطار دولت حامی، اقدامات موثری برای اصلاح وضع به عمل آورد و یا اعاده اسیران جنگی را تقاضا کند چنین تقاضایی حتمی الاجرا است [۲۹۳]. هم چنین دولت بازداشت کننده بایستی از اسیران جنگی، در هر زمان بالاخص در مقابل هر گونه عمل خشونت آمیز یا تهدید و در مقابل ناسزا و کنجکاوی مردم حمایت شوند[۲۹۴].و کنوانسیون ژنو اذعان می دارد؛ در هنگام بازجویی، اسیر جنگی صرفاً موظف است شماره، درجه، نام و تاریخ تولد خود را اعلام نماید. این امر به دلیل آن است که شناسایی آن ها امکان پذیر باشد و بتوان اسارت آن ها را به مقامات کشورشان و نیز خویشان آن ها اطّلاع داد. آن گروه از اسرای جنگی که به علت ناتوانی جسمی یا روحی نمی توانند هویت خود را اعلام نمایند، باید سازمان های بهداری تحویل داده شوند.
لذا اسیرانی که از دادن اطّلاعات خودداری کنند ،نباید مورد تهدید یا دشنام قرار گیرند یا در معرض ناراحتی و سبب آزار از هر قبیل واقع گردند . این امر مانع از آن نیست که سؤالات دیگری نیز از آن ها به عمل آید، زیرا اسرای جنگی ممکن است منبع اطلاعاتی با ارزشی باشند، اما برای کسب اطّلاعات نباید هیچ اجباری صورت گرفته یا رفتار ناخوشایند یا نامساعدی اعمال شود [۲۹۵] قابل ذکر است که ؛ اسرا حتی در صورتی که به خاطر اعمال قبل از اسارتشان محاکمه و محکوم شده باشند نیز وضعیت خود را به عنوان اسیر جنگی از دست نمی دهند و همچنان تحت حمایت دولت بازداشت کننده قرار می گیرند[۲۹۶].
۴٫۲٫۴٫۱-بررسی فقهی ، مقررات کنوانسیون ژنو در باب حمایت از اسرا
۴٫۱٫۲٫۵بررسی فقهی ، مقررات کنوانسیون ژنو در باب حمایت از اسیران جنگی
شاید، بحث حمایت را به صورت مبحثی جدا در اسلام(در این پژوهش) نیاورده باشیم.لکن این بدان معنی نیست که؛ اسلام از اسیر در مقابل نیروهای نظامی خود حمایت نکرده است و آنان را به حال خودشان رها کرده باشد. بلکه اسلام سرانجام اسیران جنگی را به امام و فرمانده سپاه سپرده است و حتی بیان می دارد که ؛ اگر فرد ، عاجز از راه رفتن باشد و مرکبی هم نداشته باشد ،نباید او را کشت.
همانطور که در مبحث فبل بدان اشاره کردیم: امام سجاد (ع) این گونه بیان می دارند:
« إذا أخَذتَ اسیراً فعجز عن المشی و لم یکن معک محمل فارسله و لاتقتله فانک لاتدری ما حکمالأمام فیه[۲۹۷]» زیرا حکم امام را نمی داند و این امر نشان می دهد که فرد به تنهایی مجاز نیست، مسئولیت اسیر را به عهده بگیرد . مگر اینکه خود امام اسیر را به حکم بنده به افراد ، پس بایستی دانست که اسرا جزء غنایم و اموال افراد بازداشت کننده به حساب نمی آیند. .
۴٫۲٫۵-خدمات رفاهی
۴٫۲٫۵٫۱-خدمات عمومی
یکی از حقوقی که دولت بازداشت کننده بایستی برای اسیران جنگی مهیا کند، ایجاد مکانهایی برای فراهم آوردن نیازهای ضروری و خدمات رفاهی آنان می باشد . مراکز بهداشتی مناسبی برای درمان اسرا و فروشگاه هایی برای تهیه نیازهای ضروری آنان از جمله خدمات عمومی لازم برای اسیران می باشد.
از این رو دولت بازداشت کننده مکلف است ،که امکانات نگاهداری اسیران و همچنین معالجات طبی را که وضع مزاجی آنها اقتضا دارد، را به رایگان و مجاناً تأمین کند[۲۹۸] .
لذا درهربازداشتگاه ،بایستییکدرمانگاهمتناسببا نیاز اسرا وجود داشته باشد،کهاسیرانجنگیدرآنجاپرستاریشوند.همچنین وجود اماکنی مجزابرای قرنطینه بیمارانمبتلابهبیماریهای مسری وواگیردارواختلالاتدماغیالزامی است . علاوه بر مجروحین و بیماران لازم است ، برایپرستاریمعلولیندائمیومخصوصاًبراینابینایانوتجدیدتعلیمآنانتازمانیکهبهمیهنخودشاناعادهشوند ،تسهیلاتخاصیفراهمخواهدگردید. برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.

w.php#footnote-300″>[۲۹۹]
البته تمام خدمات درمانی برای اسیران جنگی ، از جمله ؛هزینهکلیهاشیاءلازمجهتحفظسلامتاسیرانجنگیمنجمله ؛ )اعضاءمصنوعی ،دندان،عینکوغیره (به عهدهدولتبازداشتکنندهخواهدبود.
درکلیهبازداشتگاهها،فروشگاههاییدایرخواهدشد،کهاسیرانجنگیخواربارواشیاءعادیوصابونودخانیاتراازآنجابرایخودتهیهکنند.بهایفروشآننبایددرهیچموردیازبهایکسبمحلیتجاوزکند. قابل توجه است که سودفروشگاههابهنفعاسیرانجنگیبهمصرفخواهدرسید لذا برایاینمنظورحسابمخصوصیدایرخواهدشد. متعمدبازداشتگاه،حقخواهدداشتدرادارهامورفروشگاهوادارهسرمایهآنشرکتنماید.
درموقعانحلالبازداشتگاه بایستیموجودیبستانکارحسابمخصوصمزبوربهیکدستگاهنوعپروری بینالمللیتسلیمشود ، وبهنفعاسیرانجنگیهمانملیتیکهدرتشکیلحسابمزبورشرکتداشتهاندمصرفخواهد شد ، لکندرصورتاعادهعمومیاسیرانبهمیهنخودشانسودمزبورتوسطدولتبازداشتکنندهنگاهداشتهخواهدشد؛مگرآنکهقراردیگریبیندولذیربطدربارهآندادهشدهباشد[۳۰۰].
۴٫۲٫۵٫۲- مکان نگاهداری اسیر (بازداشتگاه) اسیرانجنگیدراسرعوقتپسازآنکهدستگیرشوند، بایدبهبازداشتگاههاییکهنسبتاًازمنطقهجنگدورباشند،اعزامشوندتاازخطربرکنارباشند.فقطاسیرانیرا می توانموقتاً دریکمنطقهخطرناک نگاهداشتکهبهعلتجراحاتیابیماریاعزامآنهابهجایدیگرخطرناکترازاقامتدرمحلباشد[۳۰۱]. طرف اسیر کننده باید محل اردوگاه ها را به طرف دیگر اطّلاع داده و آن ها را با علائم PW یا PG به نحوی علامت گذاری کند که در طول روز قابل رؤیت باشند. [۳۰۲] . در بازداشتگاهها اسرای جنگی را می توان در گروه هایی بر اساس ملیت، زبان و آداب و رسوم آن ها جداسازی کرد و در اردوگاه های محصوری بر روی خشکی نگاه داری نمود [۳۰۳]. باید دانست که نمی توان اسرا را بر روی کشتی یا در داخل زندان نگه داری کرد، لکن چنان چه در کشتی ها امکاناتی مناسب تر و حفاظت بیشتری در برابر وضعیت جوی موجود باشد، می توان از آن ها به طور موقت، تا زمانی که راه حلی دائمی به دست آید، استفاده نمود. همچنین استفاده از زندان های سابق در صورتی که کلیه زندانیان از آن محل منتقل شده باشند و سایر شرایط اردوگاه های اسیران جنگی نیز در آن ها ملحوظ شده باشد، ایرادی نخواهد داشت. علاوه بر جایگاه مناسب برای بازداشتگاه ها؛ بایستی وضعمسکناسیرانجنگی،بهخوبیوضعمسکننیروهایکشوربازداشتکنندهکهدرهمانناحیهاقامتدارند،باشد.دروضعمسکناسیرانجنگیبایداخلاقوعاداتآنانراموردرعایتقراردادودرهیچحالینباید ،وضعمسکنمضربهسلامتآنانباشدلذا اردوگاه های اسیران جنگی باید تمیز و بهداشتی باشند .و در اردوگاه ها باید حمام بهداشتی، دستشویی و محل های شست و شوی لباس وجود داشته باشد، و دستشویی ها در همه ی ساعات شبانه روز در دسترس آن ها باشد.البته برای زنان باید دستشویی و خواب گاه های جداگانه ای در نظر گرفته شود. [۳۰۴] محلهاییکهبرایمصرفشخصییاجمعیاسیرانجنگیتخصیصدادهشودبایدکاملاًغیرمرطوببودهوبهحدکافیگرمشودونورداشتهباشدخصوصاًدرفاصلهبینغروبوساعتیکهچراغهاخاموشمیشودهمهگونهاحتیاطدرمقابلخطرآتشسوزیبهعملآید.مقرراتفوقمخصوصاًدربارهخوابگاهاسیرانجنگی،چهازحیثمساحتکلیوحداقلحجمهواوچهازحیثاثاثولوازمخوابمنجملهروپوشبهموقعاجراگذاردهخواهدشد.[۳۰۵]
۴٫۲٫۵٫۲٫۱-بررسی فقهی ، مقررات کنوانسیون ژنو در باب بازداشتگاه:
در اسلام نیز تأکید فراوانی بر شرایط مناسب در بازداشتگاه ها وجود دارد ؛ رعایت بهداشت ، دارا بودن نیازهای اولیه
زندگی،دوری از مناطق جنگی، امن بودن آن منطقه ودمای متبوع بازداشتگاه همه و همه از دستورات اسلامی در باب
بازداشتگاه ها می باشد .آنچنان که خبر سلیمان بن خالد ( یطعم و یسقی و یظل) و یا در سیره نبوی آمده است که :ایشان به قتل مرد یهودی که محکوم به قتل بود،در گرمای خورشید راضی نبودند و امر کردند که وی را نکشید تا اینکه هوا خنک شود[۳۰۶]. پس چطور میتوان گفت که ایشان به وجود سایه در محل سکنای اسرا راضی نبودند . ودر برخی روایات سایه را در کنار إطعام و سیراب کردن وی ، آورده اند . (جرّاح المدائنی) از أبی عبدالله نقل میکند که:”شایسته می باشد که اسیر را إطعام کنند وسایبانی برای او مهیا کنند ،همچنین با او مدارا کنند ، چه کافر باشد چ غیر کافر.[۳۰۷]۴٫۲٫۵٫۳-پوشاک اسیر
لباسزیروکفشتوسطدولتبازداشتکننده،باتوجهبهآبوهوایمحلاسیرانجنگیبهمقدارکافیبرایآنان
تهیهخواهدشد . اونیفرمنیروهایدشمنکهبهدستدولتبازداشت کنندهافتددرصورتیکه؛باآبوهوایمحلمناسبباشد
برایملبوساسیرانجنگیمصرفخواهدشد. باید به اسیران جنگی اجازه داده شود که لباس متحدالشکل نیروهای خود را بر تن داشته باشند. می توان از لباس های متحدالشکلی که کشور اسیرکننده به تصرف درآورده است برای این منظور استفاده نمود. تعویضواصلاحایناشیاءبهطورمنظمتوسطدولتبازداشتکنندهصورتخواهدگرفت. ازاینگذشته,اسیرانجنگیکهکارمیک
نند؛درهرجاکهنوعکارلباسمخصوصراایجابکند,لباسمخصوصآنکاررادریافتخواهندکرد.[۳۰۸]لباسی که دولت بازداشت کننده برای بازداشتیان تهیه می نماید و علائم خارجی که ممکن است به البسه مزبور نهد نباید نه جنبه تخفیف داشته باشد و نه باعث مضحکه گردد[۳۰۹]. همچنین در صورتی که اسیران جنگی در معرض خطر حمله ی هسته ای، میکروبی، یا شیمیایی بوده یا در معرض آثار ناشی از چنین جنگ هایی باشند، و چنان چه اسرا خود فاقد لباس ها و تجهیزات حفاظتی ضروری باشند، باید چنین لباس ها و تجهیزاتی در اختیار آن ها گذارده شود.
۴٫۲٫۵٫۳٫۱-بررسی فقهی ، مقررات کنوانسیون ژنو در باب پوشاک
در دین اسلام نیز به مسأله پوشاک اسیر نیز امر شده است؛ و در سیره نبی اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع)،نیزدر مواردی به اسیرانی که لباس نداشتند، لباس اهدا می کردند، همانطور که رسول اکرم (ص)در جنگ حنین به همه اسیران لباس پوشاندند [۳۱۰]. و در یکی از جنگها به دختر طایی لباسی مناسب دادند [۳۱۱].تأکید اسلام بر تهیه لباس برای اسیران جنگی، با قوانین ژنو برابری دارد ، و شاید تنها تفاوت آنان در بیان جزئیاتی باشد که در اسلام (چون دینی کلی گراست)بیان نشده است.
۴٫۲٫۵٫۴-خوراک اسیر
کم و کیف غذا از جمله حقوق اسیران جنگی می باشد؛ لذاجیرهاساسییومیه اسرابایستیازحیثکموکیفوتنوعکاف
یباشد،بهطوریکهاسیرانجنگیرادرحالسلامتکاملنگاهداردوازتقلیلوزنآنهایاعوارضکمغذاییجلوگیریکند.
درتغذیهاسیرانجنگیبایدرژیمغذاییعادیآنهارعایتشود. زیرا ممکن است همان رژیم غذایی که برای سربازان کشور اسیر کننده مناسب است برای اسرای جنگی که به رژیم غذایی متفاوتی عادت دارند کافی نباشد، لذا اگر ضرورت دارد بایستی برای رژیم غذایی اسیران جنگی از نظرات پزشکان و متخصصان تغذیه استفاده کرد حتی در این امر می توان از کارکنان بهداری که به اسارت درآمده اند استفاده نمود. و برای این امر می توان از خود اسرای جنگی در مراحل تهیه ی غذای خود بهره ببرند [۳۱۲].دولتبازداشتکنندهبرایاسیرانجنگیکهکارکنندغذایاضافیلازمراتهیهخواهدکردکهبتواندکارمحولهراانجامدهند. و در آخر بایستی گفت ؛هرگونهمجازاتانتظامیدستهجمعیکهازحیثغذاصورتگیردممنوعاست.[۳۱۳]
۴٫۲٫۵٫۴٫۱بررسی فقهی ، مقررات کنوانسیون ژنو در باب خوراک
اسلام غذا دادن به اسیران را مدح کرده است و کسانی را که اسرا را اطعام می کردند تحسین مینمودند و این امر در سیره ائمه (ع) به وفور دیده می شود. اما در اسلام جزئیاتی را که در کنوانسیون به آن اشاره کرده است را بیان ننموده است. در این باب امام صادق (ع) از پدرشان، امام علی (ع) که در مورد قاتل خود به فرزندانشان توصیه کردند: ( إحبسوا هذا الأسیر و أطعموه و اسقوه و أحسنوا إسارهَ[۳۱۴])و (إطعام الاسیر حق علی من أسره و إن کان یُراد منَ الغد قتله فإنّه ینبغی أن یطعم و یُسقی و یُرفق به کافرا ً کان أو غیرَه[۳۱۵]).
۴٫۲٫۵٫۵-بهداشت و پرستاری طبی
در ارتباط با حفظ نظافت و اهمیت آن، در کنوانسیون ژنو تأکید شده است که ؛ دولتبازداشتکنندهبایستی کلیهاقداماتبهداشتیلازمراجهتتأمیننظافتوحفظ سلامتبازداشتگاههاوجلوگیریازبیماریهایواگیرداربهعملآورد. لذا جهت تأمین نظافت برای اسیران جنگی،ابتدا از همه بایستی دولت بازداشت کننده نظافت تأسیساتی که در اختیار اسیران قرار می گیرد را رعایت کند. همچنین غیرازحمامهاودوشهاییکهدربازداشتگاهموجودخواهدبودآبوصابونبهمقدارکافیبهمنظورنظافتبدنیروزانهوشستوشویلباسزیرجهتآنانتهیهخواهدشد. برایاینمنظورتأسیساتوتسهیلاتووقتلازمبهآنهااعطاءخواهدشد[۳۱۶].لازم به ذکر است که ؛ به جهت حفظ سلامت اسیران جنگی علاوه بر رعایت نظافت بایستی ، ماهییکباربازرسیطبیازاسیرانجنگیبهعمل آیداینکارشاملبررسیتغذیهوثبتوزنهراسیرمی باشدومنظورازآنرسیدگیبهوضع عمومیسلامت وتغذیهونظافتوکشفبیماریهایواگیردارمنجملهسل ‍ بیماریهایمقاربتی[۳۱۷]،مالاریاوابتلائاتزهرویخواهدبود. برایاینمنظوربایدازموثرترین راهکارهای ممکن مانند ؛ رادیوگرافیمنظمجهتکشفسلدر ابتدایابتلااستفادهنمود[۳۱۸]و لااقلسالییکبارامتحانرادیوسکپیصورت می گیرد[۳۱۹] . لذا پس از کشف بیماری اسیران، آنهایی که مبتلابهبیماریشدیدمی باشندویاکسانیکهوضعمزاجیآنهامعالجاتمخصوصیاعملجراحییابستریشدندربیمارستانراایجابمی کند،بایستی درهردستگاهنظامییاکشوریکهبرایمعالجهآنهاصلاحیتدارد،پذیرفتهشوند؛ولوآنکهبناباشددرآتیهنزدیکیبهمیهنخوداعادهکردند[۳۲۰]. همین امکانات در باب زنان اسیر باردار[۳۲۱] صدق می کند. مراقبت از
این اسرا و زنان باردار ، نبایدکمتراز آنچهدرموردعامهاهالیمعمولاستباشد. علاوه بر این که ؛ دولت بازداشت کننده برای اسیران جنگی برنامه غذایی متناسبی در نظر میگیرد، همچنین ایشان اجازه دارند؛درمعاینهطبیروزانهحضوریابند. معالجاتیکهلازمهوضعمزاجآنهاستدربارهآنانبهعملخواهدآمد. درصورتاقتضابهدرمانگاهمحلبازداشتیابهیکبیمارستانانتقالخواهندیافت[۳۲۲].اسیرانجنگیمرجحاًتوسطکارکنانبهداریدولتمتبوعخودودرصورتامکانتوسطکارکنانبهداریهممیهنخودتحتمعالجهقرارخواهندگرفت[۳۲۳]. کارکنان بهداری در موقعیتی هستند که بتوانند تضمین نمایند با اسرای جنگی بر طبق حقوق مخاصمات مسلحانه رفتار شود. این امر نه فقط در مورد کارکنان بهداری که خود به اسارت درآمده اند، بلکه در مورد آن دسته از کارکنان بهداری کشور اسیر کننده که در اردوگاه های جنگی کار می کنند یا از این اردوگاه ها بازدید می نمایند نیز مصداق پیدا می کند. اغلب اوقات کارکنان بهداری می توانند از جراحات غیر تصادفی یا شرایط غیر بهداشتی اطّلاع حاصل نمایند و با توجه به این که مستقیماً به مقامات اردوگاه یا سازمان های خارج از اردوگاه از قبیل مقامات بهداشتی، دسترسی دارند این توانایی را دارند که از انجام اقدامات مناسب اطمینان حاصل نمایند [۳۲۴]
۴٫۲٫۵٫۵٫۱ـبررسی فقهی ، مقررات کنوانسیون ژنو در باب بهداشت و پرستاری طبی
اسلام هم همچون کنوانسیون ژنو،به بهداشت بازداشتگاه و حفظ سلامت اسیران تأکید دارد . اما لازم به توضیح است که ؛ مواد قانونی در کنوانسیون ژنو با ذکر جزئیات آمده است در حالی که احکام اسلام (در اکثر موارد و نیز در این مورد) به صورت مطلق بیان شده است وجزئیات را، از اطلاق آن می توان کسب کرد. لذا وقتی در اسلام بهداشت غذا و مکان بازداشتگاه ،تأکید شده است، پس حتماًَ بهداشت تجهیزات را نیز مد نظر دارد. مانند آنجا که؛ امام علی (ع) در مورد قاتلشان به امام حسن (ع) فرمودند: از هر آنچه می خورید به او بخورانید ،از آنچه می نوشید به او بنوشانید و محیط غذا خوری و غذای او را پاکیزه نگه دارید. همین مسئله در باب رسیدگی به بیماری اسرا و سلامتی آنان نیز وجود دارد. لذا از اطلاق تأکیداتی که در باب تأمین جانی اسرا و … آمده است ؛می توان پرستاری و باب رسیدگی به سلامتی اسرا را از آن دریافت.
.
۴٫۲٫۶-آزادی در انجام مناسک دینی و اعمال جسمانی و فکری
۴٫۲٫۶٫۱-مراسم مذهبی ۴٫۲٫۶٫۱٫۱- مناسک اسیران با رعایت شرایط و مقرّرات انتظامی ، در انجام فرائض و مراسم مذهبی خویش کاملاً آزادند و کشور اسیر کننده نمی تواند ,مانع از اجرای این امور گردد. همچنین برایمراسممذهبیآنان دولت بازداشت کننده اماکنمناسبی را اختصاص