فهرست بستن

مقاله درباره شهرستان سپیدان، منابع طبیعی، استان فارس، پوشش گیاهی

بهرهبرداران در سرمایهگذاری در مراتع پرداختند. در این مطالعه با توجه به وسعت زیاد منابع طبیعی و نیاز به نیروی انسانی بسیار زیاد جهت حفاظت و احیاء این منابع، توانمندسازی بهرهبرداران بهترین راه برای توسعه منابع طبیعی شناخته شد. یافتههای این پژوهش نشان داد که خصوصیسازی از لحاظ معیارهای زمان مطلوب ورود و مدت استفاده از مرتع و انجام فعالیتهای حفظ و احیاء از موفقیت بالایی نسبت به سایر روشهای بهرهبرداری برخوردار بوده است (۵۰).
برایان اوگل۱۲(۲۰۰۱) تحت عنوان نیاز به شاخصهای اقتصادی- اجتماعی و زیست محیطی برای ارزیابی اکوسیستمهای تخریب یافته انجام داد به این نتیجه رسید که ارزیابی نامناسب شاخصهای اقتصادی و اجتماعی از عوامل اصلی تخریب اکوسیتم میباشد (۴۱).
تاناکا وهمکاران۱۳(۲۰۰۲) بر روی وضعیت شاخصها و معیارهای اقتصادی در جهت پایداری مرتع انجام دادند بیان داشتند که در تعریف و تبیین شاخصهای اجتماعی ابهامات بیشتری به نسبت شاخصهای دیگر وجود دارد. آنها به این نتیجه دست یافتند که در اغلب موارد، پذیرش اجتماعی یک طرح یا برنامه جدید در مدیریت اکوسیستمهای مرتعی را باید بهعنوان یک هدف اساسی و کلیدی، مدنظر مدیران قرار گیرد. همچنین باید نسبت به تلفیق معیارهای اقتصادی با شاخصهای اجتماعی، عرفی و اکولوژیکی در جهت دستیابی به روشهای مناسبتر ارزیابی پایداری مراتع اقدام کرد (۵۳).
اوکیدی۱۴ (۲۰۰۵) بیان میکند که چشمانداز مدیریت گروهی منابع بستگی به دیدگاه مردم نسبت بهعمل دستهجمعی، ارزیابی آنها از ظرفیت و توان نهادههای محلی برای آسان کردن چنین روش مدیریتی دارد. از همینرو تصمیمگیری برای مشارکت در فعالیتهای دستهجمعی تحتتأثیر پیشبینی و انتظار رفتار اعضای گروه قرار میگیرد. این محقق اعتقاد دارد، سهم هزینهها و منافع در میان اعضای جامعه، عامل اصلی در تصمیمگیری برای مشارکت در فعالیتهای گروه است (۵).
برانسون و همکاران۱۵ (۲۰۰۶) پژوهش در زمینه مشارکت انجام دادند و به این نتیجه رسیدند که مهمترین عامل برای کارایی بهتر پروژهها از نظر مخاطبان، افزایش کمکهای مالی و اطلاعرسانی، حمایت دولتها و برنامهریزی و استفاده از دانش آکادمیک است (۵۲).

فصل سوم
مواد و روش‌ها

۱ـ۳ـ مواد و روشها
۱ـ۱ـ۳ـ مشخصات منطقه مورد مطالعه
موقعیت جغرافیایی: شهرستان سپیدان با وسعتی برابر ۳۲۰ هزار هکتار در شمال غربی استان فارس واقع شده است. مراتع واقع در محدوده این شهرستان ییلاقی است. وسعت مراتع این شهرستان ۵/۱۸۷ هزار هکتار میباشد که تقریباً ۶/۵۸ درصد مساحت کل شهرستان را شامل میشود. این شهرستان دارای مراتعی با پوشش گیاهی غنی و گونههای متنوع میباشد که سهم بسزایی در معیشت مرتعداران این شهرستان دارد. شهرستان سپیدان با مساحت بالغ بر ۲۸۵۴۰۰ هکتار دارای میزان ۱۹۸۱۴۸ هکتار عرصه‌های منابع طبیعی می‌باشد که از این میزان ۶۱۹۰۲ هکتار را اراضی جنگلی و ۱۳۶۲۴۶ هکتار معادل ۶۹ درصد از سطح شهرستان را عرصه‌های مرتعی تشکیل می‌دهد. از سطح کل مراتع شهرستان سپیدان حدود ۴/۷۶۸۵ هکتار را مراتع درجه یک، ۸/۷۶۸۵۵ هکتار را مراتع درجه دو و ۸/۵۱۷۰۴ هکتار را مراتع درجه سه تشکیل می‌دهند.
وضعیت گردشگری: به خاطر وجود ارتفاعات بلند و نیز وجود آبشارها، چشمه سارها و رودخانههای دیدنی و با ارزش از نظر جذب توریست و گردشگر پذیرای تفرج کنندگان و گردشگران از سراسر کشور میباشد. وجود مراتع سرسبز با پوشش گیاهی غنی و جنگلی به عنوان محل ییلاق عشایر تیرههای مختلف از طوائف کشکولی بزرگ و کوچک، با تعداد ۱۶۷ خانوار و جمعیتی معادل ۸۳۵ نفر و با تعداد ۳۱۰۰۰ واحد دامی موجود و ۸۸۰۰ واحد دامی مجاز در قالب عرفهای مرتعی متعدد مشخص میباشد.
وضعیت پوشش گیاهی: مراتع منطقه شامل مرتع درجه ۱، درجه ۲ و درجه ۳ میباشد که میزان علوفه تولیدی بسیار قابل توجه است ضمن اینکه این شهرستان مسیر عبور عشایر کوچرو با تعداد دامهای بسیار چشمگیر می باشد. تولید علوفه مرتعی در این منطقه واقعاً در بین مراتع شهرستانهای فارس منحصر بفرد است که این مهم باعث شده اهالی ساکن منطقه اعم کوچرو، نیمه کوچرو و ساکن بهرهمند از نعمت ارزشمند الهیمیباشند. وجود پوشش گیاهی، بسیار غنی با گونههای سازگار و اشجار جنگلی و فرآورده‌های گیاهی و جنگلی اعم از گیاهان خوراکی، دارویی و صنعتی ارزش و اهمیت منطقه را صد چندان نموده است. پرورش زنبور عسل با فراوانی کلونیهای موجود متعلق به اهالی منطقه و همچنین زنبوردارانی که از سایر نقاط استان فارس در فصل ییلاق به مدت ۶ ماه در عرصه منابع طبیعی با تولید عسل مرغوب و طبیعی بسیار حائز اهمیت است. تأثیر مراتع بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهرستان سپیدان خیلی با اهمیت و مؤثر است. ایجاد اشتغال، امرار معاش، رفع نیازهای مادی و معنوی، برطرف کردن کلیه نیازمندیهای افراد، تهیه وسیله نقلیه پیشرفتهای علمی فرزندان، بهرهبرداران حاصل از بهرهوری و درآمدهای سرشار از این نعمات گرانبهای الهی است.
با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی و فراهم آمدن ابزار زندگی و تحولات و پیشرفتهای روزمره و اینکه دنیا به دهکده جهانی مبدل شده بنابراین زندگی عشایر و بهرهبرداران از عرصه های طبیعی هم دست خوش تغییرات اساسی شده است. تغییر در نحوه زندگی و برخورد اجتماعی و بالا رفتن درآمد و بهتر شدن وضعیت اقتصادی و تحول در افکار جامعه عشایری از نظر بحث فرهنگی شاهد دگرگونی پایهای و اصولی آنان هستیم بطوریکه در مفاهیم با وضعیت شهرنشینی تفاوت چندانی ندارند. رودخانه کر که به سد درودزن میریزد از چشمه ساران منطقه شهرستان سپیدان سرچشمه میگیرد.
تلافی دو فرهنگ ایلی عشایری و روستایی که با مردمی سخت کوش و زحمت کش و مراودات بین آنان زندگی شیرینی را بوجود آورده است. عشایر ایل قشقایی (طوایف مختلف کشکولی بزرگ و کشکولی کوچک) همراه و همگام با اهالی روستاهای شهرستان بر جذابیت و دلنشینی منطقه افزوده است.
متوسط بارندگی در ده ساله اخیر ۷۵۸ میلیمتر بوده که ۳۵% آن بصورت برف و ۶۵% بصورت باران و از پراکنش مناسب برخوردار است. حداقل درجه حرارت ثبت شده ۱۲ـ درجه سانتیگراد و حداکثر درجه حرارت ۳۳+ درجه سانتیگراد است.
به عبارت دیگر، طبیعت دلنواز، آب و هوای لطیف و دلچسب، عرصههای سرسبز و دل آرام، چشمه ساران پرجوش و خروش، رودخانهها و جویباران، درخت و گل و گیاه، وجود انواع و اقسام پرندگان، وحوش، حشرات، خزندگان و پوشش غنی عرصههای مرتعی و درختان جنگلی به وسعت همه زیبایی‌های موجود در کره خاکی نهفته در پهنه دامنگیر طبیعت که دربر گیرنده زندگی ایلی و عشیرهای و فرهنگ ناب و دست نخورده روستایی صاف و صادق باعث جذب گردشگر از سایر نقاط مختلف استان فارس و حتی برخی از نقاط کشور پهناور ایران اسلامی به خاطر رفع خستگی و آرامش روحی زمینه ساز صنعت مهم گردشگری و توریستی را فراهم نموده است به طوری که در فصول مختلف سال هر روز هزاران نفر در تابستان گرم از آب و هوای خنک و در زمستان سرد و یخبندان از دیدن برف و انجام سرگرمی مهمان شهرستان سپیدان و آن هم در دل طبیعت بکر و خدادادی بهرهمند و بهرهور از نعمات الهی میگردند.
عرصههای منابع طبیعی منطقه تفرجگاه خسته دلانی است که دل به دیار آرامش آورده و در فضای مطبوع زیست محیطی تعویض روحیه و رفع خستگی به منظور غنای فکری و ذهنی خود خواهند داشت.
ارزش و اهمیت پوشش گیاهی مرتعی از نظر حفاظت خاک، تولید آب و ذخیره سازی آن در سفره های زیرزمینی و آبخوان ها، تلطیف هوا، تعدیل درجه حرارت، تولید اکسیژن، ایجاد تفرجگاه، مأمن و پناهگاه حیات وحش، جلوگیری از سیلابهای مخرب، جذب گرد و غبار، پالایش هوا، جلوگیری از آلودگی آبهای زیرزمینی، جلوگیری از شیوع برخی بیماریهای ویروسی، علوفه دام، حفاظت از بناهای استراتژیک مانند ابنیه ها، جاده ها، پلها و سدها، جلوگیری از فرسایش بادی خاک، محل تغذیه پرندگان، خزندگان و حشرات، وجود گیاهان دارویی، ادویهای و عطاری بسیار حائز اهمیت است.

۲ـ۱ـ۳ـ مشخصات مناطق مورد بررسی
مراتع ۸ گانه مورد بررسی در این تحقیق طبق مستندات موجود در اداره کل منابع طبیعی فارس و اداره منابع طبیعی شهرستان سپیدان در جدول زیر خلاصه شده است:

جدول ۱ـ۳ـ مشخصات عمومی مراتع مورد بررسی
ردیف
نام طرح مرتعداری
مساحت طرح (هکتار)
دام موجود
(واحد دامی)
دام مجاز
نوع بهره برداری
۱
گردو تاک
۶/۴۰۰
۱۴۹۰
۵۰۰
مشاعی
۲
موردراز عرف ۱
۳۵/۳۸۱
۱۱۵۰
۵۳۳
مشاعی
۳
موردراز عرف ۳
۹/۵۶۲
۲۹۱
۱۵۰۰
مشاعی
۴
مورزیان
۳۵/۱۴۹
۵۳۳
۱۵۷۰
مشاعی
۵
چشمه گل
۲۶/۵۱۶
۲۸۸
۲۱۷۵
مشاعی
۶
برم خشک غربی
۹/۲۸۵
۲۲۰
۷۵۰
مشاعی
۷
نسه اعداد و چشمه کبکی
۵/۵۰۲
۱۸۹۰
۸۰۰
مشاعی
۸
دره میوه ایی
۳۸/۱۸۴
۸۳
۴۸۰
مشاعی

شکل شماره ۱ـ۳: موقعیت مراتع مورد بررسی رو تصویر گوگل

نقشه شماره ۲ـ۳: موقعیت ایران، استان فارس و شهرستان سپیدان

۲ـ۳ـ روش تحقیق
روش تحقیق در این مطالعه از نوع توصیفی ـ تحلیلی است. این تحقیق با مشارکت مرتعدار ان مراتع مورد بررسی شهرستان سپیدان و بصورت پیمایشی و با تکنیکهای مصاحبه، پرسشنامه، مشاهدات عینی و مطالعات کتابخانهای انجام شده. ویژگیهای فردی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و دامی منطقه از جمله متغیرهایی است که مورد مطالعه قرار گرفته و بطور کلی روش تحقیق این مطالعه در موارد زیر خلاصه میگردد:

۱ـ۲ـ۳ـ مطالعات کتابخانهای
با مراجعه به اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس و اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سپیدان نسبت به بررسی مراتع دارای طرح مرتعداری شهرستان سپیدان اقدام گردید و کلیه مراتعی که دارای طرح مرتعداری بودند، مشخص شد. سپس مستندات آماری این مراتع مشخص و در جدولی ثبت گردید.

۲ـ۲ـ۳ـ تعیین جامعه هدف
اولین قدم در انتخاب پاسخ دهندگان به پیمایش را تعریف و شناسایی جامعه هدف
می باشد(اعرابی،۱۳۸۴). لذا کلیه مرتعدارانی که در محدوده جغرافیایی شهرستان سپیدانمستقر میباشند، بعنوان جامعه هدف درنظر گرفته میشود، تا با بررسی آراء، نظرات و دیدگاه‌های مرتعداران یعنی کسانی که تحت تأثیر اجرای عملیات مرتعداری قرار گرفتهاند و انعکاس نگرش آنها، زمینه اجرای بهتر و ارتقاء کمی ـ کیفی اهداف سازمانی فراهم آید. بر این اساس تعداد افراد جامعه هدف طبق بررسی‌های بعمل آمده برابر با ۲۵۰ نفر اعلام میگردد.

۳ـ۲ـ۳ـ تعیین جامعه نمونه پیمایش
هر چند مراجعه به همه اعضاء جامعه هدف، اعتبار صوری یافتهها را افزایش میدهد، ولی انجام سرشماری از نظر آماری به ندرت ضرورت پیدا میکند. هنری۱۶

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *